जनकपुरधाम साउन २४ । साउनको शुक्लपक्ष, चन्द्रमासको पूर्णिमा, र मिथिला – यी तीनवटा पाटो आज एकसाथ मिलेर ल्याएका छन् एक विशेष उल्लास, जसको नाम हो राखी पर्व। पछिल्लो समयसम्म सुक्खा झेलेका मैथिल किसानहरूले वर्षाको साथमा रोपाइँ पनि सकेका छन्, र आज सँगसँगै भाईबहिनीबीचको अमिट स्नेहको पर्व राखी पनि हर्षोल्लासपूर्वक मनाइँदैछ।

धानको बिउ रोप्न पाउँदा किसानको अनुहारमा झल्किएको खुसी, र त्यसकै बीच दिदीबहिनीहरू दाजुभाइको नाडीमा रक्षासूत्र बाँध्न आतुर – यिनै दृश्यले मिथिलाका महोत्तरी, धनुषा, सिरहा लगायतका क्षेत्र आज राखीमय बनेका छन्।

“साउन मध्यदेखि वर्षाले राहत दियो,” जलेश्वर–४ सुगाभवानीपट्टीका धीरेन्द्र राय भन्छन्, “धान रोप्न नपाउने चिन्ता थियो, अब भने रोपाइँ पनि सकियो, पर्व पनि रमाइलो हुँदैछ।” उनको आवाजमा राहत र उत्सवको समिश्र भाव सुनिन्छ। पर्वसँगै बजारहरूमा चहलपहल पनि उस्तै छ। रंगीचंगी राखी, मिठाईका परिकार र दाजुभाइका निम्ति उपहारहरू किनमेल गर्ने भीडले बजारलाई जीवन्त बनाएको छ। मिथिलानीहरू बिहानैदेखि पसलमा राखी छानिरहेका छन्।

मिथिला क्षेत्रको यो पर्व परम्परा र भावनाको यस्तो संगम हो, जसले सामाजिक सम्बन्धलाई थप सशक्त बनाउँछ। विवाह भएका दिदीबहिनीहरू माइत फर्किएका छन्, र अविवाहित किशोरीहरू घरमै दाजुभाइका लागि राखीको तयारीमा जुटेका छन्। राजकीय संस्कृत माध्यमिक विद्यालयका प्रधानाध्यापक ईश्वरी पौडेल भन्छन्, “अब यो पर्व हिन्दू परम्पराको सीमाभन्दा बाहिर गएर सबै समुदायमा लोकप्रिय बन्दै गएको छ। मिथिला क्षेत्रका लोकसंस्कृतिको अङ्ग बनिसकेको यो पर्व सामाजिक एकता र भाइचारा प्रवर्द्धन गर्ने अवसर हो।”

इतिहासमा डुबुल्की मार्दा, राखीको सम्बन्ध दानवराज बलि र उनको बहिनीको प्रसङ्गसँग जोडिएको पाइन्छ। गुरुपुरोहितले युद्धमा प्रस्थान गर्नु अघि बलिलाई बाँधिदिएको रक्षासूत्र, अथवा गङ्गा र यमुनाले राखी बाँधेर विजयको कामना गरेको जनश्रुति आजपनि मिथिलामा मौलिक रूपमै जिवित छ। पर्वमा दिदीबहिनीले राखी बाँधिदिएपछि दाजुभाइले वस्त्र, आभूषण वा नगद दक्षिणा दिने चलन अझै प्रचलनमै छ। साथै, मिथिलाका गुरुकुल वा मठमन्दिरहरूमा पुरोहितद्वारा अभिमन्त्रित डोरा बाँध्ने परम्परा पनि जीवित छ। यस वर्ष वर्षाले दिएको खुसी र चाडको रंगले मिथिला फेरि एकपटक राखीको डोरा जस्तो सुन्दर र सुदृढ देखिएको छ।